دسته‌بندی نشده

تعریفی از صنایع دستی

صنایع دستی یا Handy Crafts نوعی هنر است که در آن اشیاء و لوازم تزئینی و کاربردی تنها با استفاده از دست یا ابزار ساده و با هنر دست هنرمند ساخته و پرداخته می شود. معمولاً این کلمه به روش های سنتی ساختن کالاها اطلاق می‌گردد. استادکاری مخصوص هر یک از این موارد مهم‌ترین ملاک است. چنین چیزهایی اغلب از لحاظ فرهنگی و یا مذهبی فوق العاده هستند. آثار باستانی کشف شده از اجداد و نیاکان بشر خبر از وجود صنایع دستی قدیمی در زمان های دور می دهد.

آنچه مقوله صنایع دستی را از هنر کاردستی متمایز می‌سازد، هدف از ساخت آنهاست. صنایع‌دستی اغلب  به کارهای فرهنگی تلقی می‌شوند زیرا به عنوان بخشی از ملزومات زندگی روزمره مطرح هستند. درحالی که هنر و کاردستی بیشتر یک فعالیت سرگرم کننده و یک ارائه بی نقص از یک تکنیک خلاقیت است. از جنبه‌های عملی انواع مختلف صنایع دستی به دلیل شباهت مورد استفاده همپوشانی زیادی دارند.

از صنایع‌دستی تعاریف متعددی ارائه شده است. صنایع‌دستی هم می تواند حالت کارگاهی و هم حالت خانگی داشته باشد، همانند صنایع کوچک قابلیت استقرار در شهر و روستا را دارد، بدون نیاز به فناوری پیشرفته، بیشتر متکی به تخصصهای بومی و سنتی است و قسمت اعظم مواد اولیه مصرفی آن در داخل کشور قابل تهیه می باشد. افزون بر این، صنایع دستی هر دو ویژگی مصرفی و هنری را داشته، برخوردار از بینش، ذوق، اندیشه و فرهنگ تولید کننده نیز هست و در مجموع آن را یک هنر- صنعت نامیده‌اند.

صنایع دستی، روایتگر صنعت و هنر نیاکان و بیانگر هنر و ذوق مردم هر کشور است و در روزگاران کهن، به عنوان صنعت تمام عیار عهد خویش حضور داشته است. صنایع دستی، سفیران فرهنگی یک قوم و قبیله‌اند که هیچ‌گاه از گزارش پیام خود دست نمی‌کشند. توجه به این صنعت در حال حاضر، نه تنها ما رابا گذشته مردمان در هر منطقه پیوند می‌دهد، بلکه در حد مقدور می‌تواند ما را در همان جو و محیطی قرار دهد که انسان‌ امروزی ازآن جدا مانده است.

صنایع‌دستی یعنی دمیدن روح لطافت به این زندگی خشن، انسان همیشه و در همه حال لطافت را می خواهد و صنایع‌دستی این نیاز مبرم انسان را برآورده می سازد.

از مجموعه تعاریف صنایع‌دستی، به نظر می‌رسد تعریف زیر که توسط گروهی از کارشناسان سازمان صنایع‌دستی ایران ارائه گردیده، دقیق‌تر و جامع‌تر باشد: صنایع‌دستی به مجموعه‌ای از هنرها و صنایع اطلاق می‌شود که به طور عمده با استفاده از مواد اولیه ی بومی و انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید به کمک دست و ابزار دستی محصولاتی ساخته می‌شود که در هر واحد آن ذوق هنری و خلاقیت فکری صنعتگر سازنده به نحوی تجلی یافته و همین عامل، وجه تمایز اصلی این گونه محصولات از مصنوعات مشابه ماشینی و کارخانه‌ای می باشد. با توجه به تعریف فوق و سایر تعاریفی که برای صنایع دستی ارائه شد، می‌توان ویژگی‌های زیر را نام برد:

  1. انجام قسمتی از مراحل اساسی تولید، توسط دست و ابزار و وسایل دستی، برای تولید هر یک از فرآورده‌های دستی مراحل متعددی طی می شود ولی انجام کلیه ی این مراحل به وسیله ی دست و ابزار و وسایل دستی الزامی نبوده و چنانچه تنها قسمتی از مراحل اساسی تولید به این طریق انجام شود، محصول تولید شده با توجه به مواردی که در تعریف ذکر شد، صنایع دستی محسوب می گردد.

۲. حضور مؤثر و خلاق انسان در تولید و شکل بخشیدن به محصولات ساخته شده و امکان ایجاد تنوع و پیاده کردن طرح های مختلف در مرحله‌ی ساخت این گونه فرآورده ها.

۳. تأمین قسمت عمده ی مواد اولیه مصرفی از منابع داخلی.

۴. داشتن بار فرهنگی (استفاده از طرح های اصیل، بومی و سنتی)

۵. عدم همانندی و تشابه فرآورده های تولیدی با یکدیگر.

۶. عدم نیاز به سرمایه گذاری زیاد در مقایسه با سایر رشته های صنعت.

صنایع دستی کشور ما چنان متنوع و با ارزش است که منطبق با هر روحیه و سلیقه و دکوراسیونی می‌توان وسایل تزئینی مختلفی یافت که زیبایی و هماهنگی مناسبی با مجموعه داشته باشد. شاهد بر این واقعیت، استقبال توریست‌هایی است که فرصت و امکان آشنایی و دیدار صنایع دستی ایران را پیدا می‌کنند.

هویت هر کشوری را می توان در لا‌به‌لای فرهنگ و تاریخ آن تمدن کهن یافت و این هویت بخشی از یک داستان باستانی از ارتباطات هنر و تمدن انسان های آن منطقه را بیان می کند. ایران با دارا بودن تمدنی فاخر و بسیار عمیق، یکی از پایه گذاران تمدن فرهنگی و تاریخی در میان تمام کشورهای دنیا محسوب می گردد.این جلوه از تمدن ایران را می توان در هنر به جا مانده از نیاکان ایرانیان در آثار تاریخی همچون مقبره ها، مساجد، کاخ ها و بسیاری دیگر از این دسته از آثار یافت، اما در این آثار تاریخی آثار هنری نقش اصلی را عهده دار می باشند.

آثار هنری با بکارگیری در انواع ساختارهای جامعه نقش خود را در انتقال رسالت خود، به عنوان یک بخش از هویت فرهنگی ایران با ایجاد لایه های مختلف بومی و ملی در آثار فرهنگی از گذشته تا به امروز ایفا کرده است.

آثاری از قبیل سفالینه های گلی که بعضا منقوش به نقش های ابتدایی بوده و سفیر فرهنگ و هنر نیاکان بشر‌اند. این آثار دستی بیانگر این مطلب‌اند که بشر از ابتدای پیدایش خود به دنبال زیبایی بوده و تاکنون هم به دنبال آن است.

گزاف نیست اگر بگویم که سابقه و قدمت صنایع دستی به اندازه ی طول عمر بشریت است و بشر از ابتدا تا‌‌‌کنون با این هنر مانوس بوده و هست، معمولا روش های ساختصنایعدستی سنتی بوده و به همان شیوه و روش های قدیم (بعضاً با اندکی تغییر نسبت به گذشته) عمل می‌گردد.

اما در میان آثارهنری با وجود فرهنگ های مختلف در سراسر ایران شاهد آثار متفاوتی هستیم که یکی از فاخرترین این آثار هنری، هنر صنایع دستی می باشد که جلوه ای از فرهنگ قومی و ملی را به عرصه ظهور می‌رساند. در این روش ها هنرمند با استفاده از ذوق و قریحه ی هنری خود و با کمک توانایی دست های خود اشیاء زیبا و اکثراً تزئینی را تولید می‌کند. اشیائی که به صورت صنعتی و یا با ماشین آلات مختلف و با تولید انبوه ساخته می‌شوند جزء صنایع دستی محسوب نمی‌گردند.

در هر سرزمینی صنایع دستی آن آب و خاک بیانگر فرهنگ و تمدن و آداب و رسوم آن خطه است. رنگ ها مدل ها جنس اشیاء و اشکال آن ها معرف احوال مردمان آن سرزمین در طی دوران تاریخ است. کشورهایی که در طول تاریخ گرفتار ظلم حکومت‌های خودکامه بوده و تاریخ غم‌انگیزی دارند کمتر از رنگ های شاد در صنایع دستی خود سود می‌برند.

جایگاه صنایع دستی در توسعه اقتصادی:

۱.سهولت ایجاد مراکز تولید؛

۲.بی نیازی به سرمایه های کلان؛

۳.اشتغال‌زا بودن این «هنر – صنعت»؛

۴.وجود ارزش افزوده بالا؛

۵.جنبه های کاربردی و تزئینی؛

۶.داشتن زمینه‌ای مناسب برای جلب جهانگرد و صادرات؛

پاسخی بگذارید